هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی، دستهبندی و تحلیل عمیق چالشهای مدیریت ریسک استراتژیک در پذیرش هوش مصنوعی در مدارس انجام شده است. با توجه به گسترش شتابان فناوریهای هوش مصنوعی در نظامهای آموزشی جهان و نبود آمادگی کافی مدارس برای مدیریت ریسکهای ناشی از آن، این پژوهش ضرورتی انکارناپذیر دارد. همچنین با عنایت به شرایط خاص ایران از جمله تحریمهای بینالمللی، محدودیت دسترسی به اینترنت جهانی و نبود خطمشیهای ملی مدون در زمینه هوش مصنوعی در آموزش، این پژوهش میکوشد تا ضمن بهرهگیری از تجارب بینالمللی، ملاحظات بومی را نیز مورد توجه قرار دهد. روش: این مطالعه از نوع مروری روایتی است. با جستجو در پایگاههای معتبر بینالمللی و داخلی و بهرهگیری از منابع کلیدی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۳-۲۰۲۶، تعداد ۲۹منبع معتبر بینالمللی، سه مقاله علمی-پژوهشی ایرانی و یک سند بالادستی (سند تحول بنیادین آموزش و پرورش) انتخاب و تحلیل شدند. یافتهها: تحلیل عمیق منابع به شناسایی شش حیطه اصلی چالشهای مدیریت ریسک استراتژیک انجامید: (۱) ریسکهای شناختی و پارادوکس عملکرد (کاهش ۱۷درصدی یادگیری در اثر دسترسی بدون محافظ، پدیده واگذاری مضر شناختی، تنبلی فراشناختی و ریسک معرفتی)؛ (۲) ریسکهای حریم خصوصی و امنیت داده (افزایش ۲۴درصدی نگرانی والدین و رهبران مدارس، طرد شناختی غیرمستقیم)؛ (۳) ریسکهای روانشناختی و انزوای اجتماعی (افزایش ۲۳درصدی تنهایی، ۳۱درصدی احساس بیارتباطی و کاهش ۱۴درصدی همدلی)؛ (۴) ریسکهای اخلاقی و سوگیریهای الگوریتمی (ارجاع ۴۳درصد مطالعات، منطبق با طبقهبندی EU AI Act)؛ (۵) ریسکهای تغییر نقش معلم و کمبود آموزش حرفهای (تأکید ۹۰درصد مقالات بر توسعه حرفهای معلمان، ۵۸درصد معلمان بدون آموزش هوش مصنوعی)؛ (۶) ریسکهای حکمرانی و فقدان چارچوب نظارتی (فقط ۲۰درصد مدارس دارای خطمشی رسمی، فقدان خطمشی ملی در ۶۳درصد موارد). نتیجهگیری: پذیرش هوش مصنوعی در مدارس بدون مدیریت ریسک استراتژیک میتواند پیامدهای جبرانناپذیری بر یادگیری دانشآموزان داشته باشد. گزارش بروکینگز (۲۰۲۶) هشدار میدهد که در مسیر فعلی، ریسکهای استفاده از هوش مصنوعی در آموزش کودکان بیشتر از مزایای آن است. در بافت ایران، با توجه به تحریمها و عدم دسترسی به اینترنت جهانی، مدارس و معلمان با چالشهای مضاعفی مواجه هستند. با این حال، همین محدودیتها میتوانند فرصتی برای طراحی مدلهای بومی و متناسب با فرهنگ و ارزشهای ایرانی-اسلامی ایجاد کنند. سند تحول بنیادین آموزش و پرورش با تأکید بر «نظام آموزشی هوشمند» و «عدالت آموزشی»، چارچوب مناسبی برای سیاستگذاری هوش مصنوعی در مدارس ایران فراهم میکند.
