موسسه مدیریت عصر پیشرفت نشریه تخصصی پژوهش های پیشرفت و تعالی 2717-3607 9 1 2026 04 21 Strategic Risk Management Challenges in the Adoption of Artificial Intelligence in Schools بررسی چالش‌های مدیریت ریسک استراتژیک در پذیرش هوش مصنوعی در مدارس 161 172 244487 FA لیلا کردونی دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. (نویسنده مسئول) فاطمه پرسته قمبوانی گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج. ایران. Journal Article Objective: The present study aimed to identify, categorize, and deeply analyze the challenges of strategic risk management in the adoption of artificial intelligence (AI) in schools. Given the rapid expansion of AI technologies in global education systems and the insufficient preparedness of schools to manage associated risks, this research is of undeniable importance. Considering Iran’s specific conditions—such as international sanctions, limited access to the global internet, and the absence of structured national policies on AI in education—the study seeks to incorporate local considerations while drawing on international experiences. Method: This study is a narrative review. Through searches in reputable international and domestic databases and by examining key sources published between 2023 and 2026, a total of 29 international studies, three Iranian research articles, and one policy document (The Fundamental Transformation Document of Education) were selected and analyzed. Findings: In-depth analysis of the sources led to the identification of six main categories of strategic risk management challenges: Cognitive risks and performance paradox (17% reduction in learning due to unrestricted access, harmful cognitive offloading, metacognitive laziness, and epistemic risks) Privacy and data security risks (24% increase in concerns among parents and school leaders, indirect cognitive exclusion) Psychological risks and social isolation (23% increase in loneliness, 31% increase in feelings of disconnection, and 14% decrease in empathy) Ethical risks and algorithmic bias (43% of studies referenced, aligned with EU AI Act classification) Teacher role transformation and lack of professional training (90% of studies emphasize teacher development, 58% of teachers lack AI training) Governance risks and lack of regulatory frameworks (only 20% of schools have formal policies, absence of national policy in 63% of cases) Conclusion: The adoption of artificial intelligence in schools without strategic risk management may lead to irreversible consequences for student learning. The Brookings Report (2026) warns that, under current trajectories, the risks of AI use in education may outweigh its benefits. In the Iranian context, sanctions and lack of access to global internet create additional challenges for schools and teachers. However, these limitations may also provide opportunities to design indigenous models aligned with Iranian-Islamic cultural values. The Fundamental Transformation Document of Education, with its emphasis on “smart education systems” and “educational equity,” provides a suitable framework for AI policy-making in Iranian schools. هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی، دسته‌بندی و تحلیل عمیق چالش‌های مدیریت ریسک استراتژیک در پذیرش هوش مصنوعی در مدارس انجام شده است. با توجه به گسترش شتابان فناوری‌های هوش مصنوعی در نظام‌های آموزشی جهان و نبود آمادگی کافی مدارس برای مدیریت ریسک‌های ناشی از آن، این پژوهش ضرورتی انکارناپذیر دارد. همچنین با عنایت به شرایط خاص ایران از جمله تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت دسترسی به اینترنت جهانی و نبود خط‌مشی‌های ملی مدون در زمینه هوش مصنوعی در آموزش، این پژوهش می‌کوشد تا ضمن بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی، ملاحظات بومی را نیز مورد توجه قرار دهد. روش: این مطالعه از نوع مروری روایتی است. با جستجو در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی و داخلی و بهره‌گیری از منابع کلیدی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۳-۲۰۲۶، تعداد ۲۹ منبع معتبر بین‌المللی، سه مقاله علمی-پژوهشی ایرانی و یک سند بالادستی (سند تحول بنیادین آموزش و پرورش) انتخاب و تحلیل شدند. یافته‌ها: تحلیل عمیق منابع به شناسایی شش حیطه اصلی چالش‌های مدیریت ریسک استراتژیک انجامید: (۱) ریسک‌های شناختی و پارادوکس عملکرد (کاهش ۱۷ درصدی یادگیری در اثر دسترسی بدون محافظ، پدیده واگذاری مضر شناختی، تنبلی فراشناختی و ریسک معرفتی)؛ (۲) ریسک‌های حریم خصوصی و امنیت داده (افزایش ۲۴ درصدی نگرانی والدین و رهبران مدارس، طرد شناختی غیرمستقیم)؛ (۳) ریسک‌های روان‌شناختی و انزوای اجتماعی (افزایش ۲۳ درصدی تنهایی، ۳۱ درصدی احساس بی‌ارتباطی و کاهش ۱۴ درصدی همدلی)؛ (۴) ریسک‌های اخلاقی و سوگیری‌های الگوریتمی (ارجاع ۴۳ درصد مطالعات، منطبق با طبقه‌بندی EU AI Act)؛ (۵) ریسک‌های تغییر نقش معلم و کمبود آموزش حرفه‌ای (تأکید ۹۰ درصد مقالات بر توسعه حرفه‌ای معلمان، ۵۸ درصد معلمان بدون آموزش هوش مصنوعی)؛ (۶) ریسک‌های حکمرانی و فقدان چارچوب نظارتی (فقط ۲۰ درصد مدارس دارای خط‌مشی رسمی، فقدان خط‌مشی ملی در ۶۳ درصد موارد). نتیجه‌گیری: پذیرش هوش مصنوعی در مدارس بدون مدیریت ریسک استراتژیک می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری بر یادگیری دانش‌آموزان داشته باشد. گزارش بروکینگز (۲۰۲۶) هشدار می‌دهد که در مسیر فعلی، ریسک‌های استفاده از هوش مصنوعی در آموزش کودکان بیشتر از مزایای آن است. در بافت ایران، با توجه به تحریم‌ها و عدم دسترسی به اینترنت جهانی، مدارس و معلمان با چالش‌های مضاعفی مواجه هستند. با این حال، همین محدودیت‌ها می‌توانند فرصتی برای طراحی مدل‌های بومی و متناسب با فرهنگ و ارزش‌های ایرانی-اسلامی ایجاد کنند. سند تحول بنیادین آموزش و پرورش با تأکید بر «نظام آموزشی هوشمند» و «عدالت آموزشی»، چارچوب مناسبی برای سیاست‌گذاری هوش مصنوعی در مدارس ایران فراهم می‌کند.

https://www.jpishraft.com/article_244487_c1e015d581d2ee7e24dd8427d0dd2015.pdf